گرگان ما GORGAN

که گرگان ریشه در اسطوره دارد / هزاران نکته مستوره دارد

نام‌ها در گرگان
نویسنده : علی نصیبی - ساعت ۱٢:٤۱ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۳٠ بهمن ۱۳۸٦
 

نام‌های قدیمی محلات، خیابان‌ها و مکانهای مختلف شهر گرگان هر یک داستانی دارد و ریشه و نشانه‌ای.
برخی ریشه مذهبی یا اعتقادی دارند به مانند میدان عباسعلی، شاهزاده قاسم و سر پیر. بعضی اسامی به سبب وجود مکانی خاص در آن محدوده رواج یافته است مانند سرچشمه، پاسرو، باغشاه، باغ پلنگ و قلعه کهنه .
برخی نام‌ها به دلیل رواج صنفی خاص در آن منطقه مصطلح شده به مانند نعلبندان، میخچه‌گران، دباغان، شالیکوبی و... درسالیان دورتر وکارواش، سرویس مجید، و... در سالیان نزدیک‌تر .
تعدادی از اسامی نشانگر زندگی قشری خاص چه از لحاظ شغلی و چه به جهت قومی در آن مکان بوده اند مانند گروهبان محله، افسران و قزاق محله .
بعضی نامشان از اسم ساکنان و مالکان اولیه یا سازندگان آنها گرفته شده مانند سه راه میرعبداللهی، کوی علیمحمدی، کوی واثقی، کوی استرابادی، میدان کریمی، کوچه پاداش و... .
گاه شهرت برخی مغازه‌ها، مشاغل و اصناف باعث اطلاق نام انتخابی آنان بر محلات اطرافشان شده به مانند سوپرسحر، مولن روژ، حافظیه، چهار راه مسعود، فرد جهان، کهن.
برخی اسامی از نام شهر ریشه گرفته مانند گرگانجدید، گرگانپارس و...
بعضی محلات به دلیل شکل جغرافیایی و به تبع آن موقعیت ایجاد شده به سبب شکل مذکور نام گرفته مانند چاله باغ، بادگیر و... .
خیابانی به سبب قرار گرفتن آن در مسیر شهر تاریخی جرجان، جرجان می‌شود و خیابانی دیگر نیز به همین برهان شاهرود نام می‌گیرد.
به دلیل آن که ملاقاتهای سربازان ارتش با خانواده‌هایشان از درب شمالی پادگان صورت می گیرد آرام آرام محله‌ای که در آن سوی پادگان شکل می‌گیرد ملاقاتی نام می‌گیرد و چندین و چندین و چندین مورد دیگر.
***
آری نام‌ها و هر یک بنا بر قاعده‌ای و سببی به نقطه‌ای اطلاق می‌شدند و گاه سبب رسمی شدن این گونه نام‌ها مسئولان خوش سلیقه‌ای بودند که از ابتدا به نام رواج یافته در بین مردم احترام می‌گذاشتند و یا آنانی بودند که وقتی مقاومت مردم را در قبال به کارگیری اسامی غیر مصطلح اطلاقی دیگر مسئولان می‌دیدند زمینه را برای تغییر نام‌های حکومتی فراهم می‌کردند.
گاه نیز پس از شکل‌گیری خیابان‌ها و محلات جدید، متولیان پرتعلل در نامگذاری از مردم عقب افتاده و پس از آنکه نام اطلاق شده مردم مصطلح می‌شد به صرافت انتخاب نام می‌افتادند و به طورمعمول نیز اسامی انتخابی آنها در مواجهه با نامهای برگزیده مردم، فقط در مکاتبات رسمی کاربرد پیدا می‌کرد.
البته یک سویه نوشتن است که اگر نگوییم انتخاب برخی از اسامی توسط متولیان در سال‌های نزدیکتر به مانند گلها، گلشهر، هیرکان و... که ریشه در موقعیت زیستی یا تاریخی یا... گرگان دارد نشان از ذوق بعضی تصمیم گیرندگان داشت. ذوقی که متاسفانه در سالهای اخیر چندان در میان مصوبات کمیته نامگذاری شورای شهر دوم گرگان یافت نشد.
در این بین با توجه به تجربه استقبال مردم از نامهای خاص، چه بهتر است اسامی بزرگان تاریخی و فضلای این دیار نیز به همراه نام شهیدان والامقام، ایثارگران، افراد خوشنام و... برای نامگذاری خیابان‌ها و ... مورد توجه قرار گیرد.
***
حال که سخن از نام و نامگذاری به میان آمد بدنیست علاوه بر بیان بی‌مسما و بی‌هویت بودن نام‌های انتخاب شده در سالیان گذشته برای دو شهر جدیدالتاسیس استان (سیمین شهر و نگین شهر)، بدون لحاظ ویژگی‌های تاریخی و جغرافیایی این شهرها، از تاسف بار بودن تغییر نام دانشگاه گرگان به گلستان و بی‌توجهی متولیان به این نکته که نام تاریخی گرگان در طول دوره‌های مختلف به همه استان فعلی اطلاق می‌شده است بگوییم.
اما در این بی توجهی مسئولان به اسامی با ریشه‌های تاریخی، موج رجعت مردم به هویتشان و اطلاق بی شمار نامهای هیرکان، وهرکانه، استراباد، جرجان و گرگان به صورت منفرد به مغازه‌ها و نیز به شکل پسوند برای شرکتها در ماه‌های اخیر سبب ساز شادمانی و نشانه دغدغه مردم برای حفظ هویتشان در قبال آسیب‌های تهاجم بیرون و درون است.
از این منظر نامگذاری موسسات آموزش عالی غیر انتفاعی استان با نامهای بزرگان علم و ادب این دیار هم‌چون میرداماد استرابادی، لامعی گرگانی، و حکیم جرجانی قابل توجه بوده و بایست صدها درود را به انتخاب کنندگان این نام‌‌ها که برخلاف آموزش و پرورش به تاریخ پر شکوه این دیار و اسامی فاضلان خطه فرهنگ پرور استراباد توجه کردند، نثار کرد.
درودی که
البته تغییر دهندگان نام تاریخی دانشگاه سراسری استان از آن بی نصیب هستند.

**- این مقاله پیش از این به قلم نگارنده در روزنامه گلشن مهر چاپ شده است.