گرگان ما GORGAN

که گرگان ریشه در اسطوره دارد / هزاران نکته مستوره دارد

گویش گرگانی در وطن خویش غریب
نویسنده : علی نصیبی - ساعت ٧:٤٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢ فروردین ۱۳۸۸
 

« استراباد شهری است بر دامن کوه و با نعمت و خرم و آبهای فراوان  و هوای درست. ... آنها به دو زبان سخن گویند یکی لوترای استرابادی و دیگری پارسی گرگانی»

به غیر از نویسنده « حدود العالم من المشرق الی المغرب» که مطلب ذکر شده را در سال 372 هجری قمری در کتاب خود آورده است ، مقدسی نیز در سال 375 می نویسد: زبان مردم قومس و گرگان به هم نزدیک و " ه" زیاد به کار می برند.

دکتر خانلری نیز در تاریخ زبان فارسی می نویسد: پس از ورود مسلمانان به ایران، در قرن 4 هجری قمری غیر از زبان فارسی دری 40 گویش دیگر در سراسر ایران بوده که یکی زبان قومس و گرگان بود.

دکتر ذبیح الله صفا نیز در تاریخ ادبیات ایران آورده است: از اوایل قرن 5 هجری نخستین ولایاتی که زبان دری در آنجا رواج یافت گرگان و قومس و ری بود. در گرگان لهجه ای متقارب با لهجه طبری و در قومس لهجه ای بین خراسانی و گرگانی وجود داشت که هنوز در این ناحیه موجود و متداول است.

***

زبان یا گویش مشخصه هر منطقه ای و عامل اتحاد ساکنان آن دیار است. از این روست که آنانی که دل در گرو خاستگاه خود دارند با علم به این موضوع سعی در ترویج زبان یا گویش خود در بین اطرافیان یا نسل های آتی به جهت جلوگیری از مرگ این مشخصه فرهنگی دارند.

در این بین  در این روزها که آذری‌ها ، کرمانی ها و یزدی ها و مازنی ها و گیلک ها و اصفهانی ها و ... از زبان و گویش شان برای تبلیغ کالاهایشان نیز استفاده کرده و بر اهمیت آن به جهت ایجاد ارتباط و حس همدلی با مردمانشان پی برده اند گویش شیرین گرگانی  میراث نیاکان این دیار ، با بی توجهی های صورت گرفته رو به زوال بوده و با توجه به باقی ماندن معدودی از تکلم کنندگان به گویش صرف استرابادی ، مطمئنا در سال های آتی با ادامه این روند دیگر اثری از این گویش باقی نخواهد ماند.

از این رو وظیفه نسل ما و آنانی که به این دیار احساس تعهد می کنند است تا با ساماندهی تشکیلاتی جهت حفظ این گویش به جلب حمایت ها به جهت چاپ کتاب های شعر و داستان و ... نگارش یافته به گویش گرگانی که البته تعداد آنها کم نیز نیست ،  سرمایه گذاری به جهت تشکیل گروه های موسیقی و یا پشتیبانی از گروه های موجود به جهت اجرا به گویش استرابادی، برگزاری مسابقات ادبی ، حمایت از فیلم های مستند و سینمایی ترویج دهنده این گویش، هماهنگی با صدا و سیما و رسانه ها به منظور پرداختن بیشتر به این شاخصه فرهنگی گرگان زمین ، و دیگر اقدامات لازم بپردازند.

ذکر این نکته نیز ضروری است که پیش از این و به خصوص در دهه های اخیر، آنچه که از گویش گرگانی در برنامه های سیما و یا جُنگ های فرهنگی هنری  ارائه میشد قالبی طنزگونه داشت و از این رو با تکرار موضوع مذکور چنان شد که از گویش گرگانی در ذهن مخاطب لهجه ای برای لودگی تداعی میشد. در حالی که امروزه روز حتی غزل های متعدد حماسی گونه ای با گویش گرگانی سروده شده و آثار ادبی بسیاری در قالب های داستان و رمان و ... با استفاده از گویش مذکور نگاشته شده است. بماند آنکه فضل الله حروفی استرابادی بنیانگذار جنبش بزرگ حروفیه نیز تالیفات خود را به جهت ترویج اعتقادات فرقه خود با استفاده از گویش شیرین گرگانی به رشته تحریر درمی آورده است.

***

در این بین حرکت های پراکنده ای به جهت احیا و یا ثبت این گویش به صورت پراکنده صورت گرفته که علاوه بر ضرورت تقدیر ، نیازمند حمایت از سوی علاقمندان به فرهنگ گرگان زمین و  نهادهای ذیربط نیز است.

 در یکی از این اقدامات دکتر اسدالله معطوفی محقق و نویسنده ای که دو کتابش به نام های  "اوسانه زندگی" ،و "ضرب المثل ها و کنایات و باورهای مردم گرگان "را در سال های 55 و 76 به گویش گرگانی نوشته، تلاش هایی به جهت ثبت گویش استرابادی در سازمان ملل داشته است. دکتر معطوفی در راستای تحقق این هدف در دو نوبت مستنداتی را اعم از دلایل، ترکیبات دستوری و واژگان این گویش به سازمان ملل ارسال کرده تا گویش گرگانی در میان پنج هزار گویش جهانی به ثبت برسد. در این بین با توجه به اهمیت این هدف ضروری است که این موضوع پیگیری و حمایت های لازم نیز صورت پذیرد.

در اقدامی دیگر دکتر حبیب برجیان پژوهشگر زبان فارسی نیز در هفتمین کنفرانس دو سالانه مطالعات ایرانی که با حضور استادان ایرانشناس و پژوهشگران حوزه مطالعات ایرانی از سراسر جهان در تاریخ 31 جولای تا 2 آگوست 2008 در کانادا برگزار شد در پنل ظرایف زبان شناسی تحقیق خود تحت عنوان " موقعیت گویش گرگانی در میان زبان های ایرانی "را ارائه داد که بسیار مورد توجه محققان ایرانشناس حاضر قرار گرفت.

کریم الله قائمی دیگر محقق دیار ما ، مجموعه اشعاری از شاعران گرگانی با گویش شیرین استرابادی جمع آوری کرده که البته این مجموعه گرانسنگ به مانند " لوترای استرابادی " وی که به زبان مخفی گرگانی ها می پردازد به جهت هزینه های سنگین چاپ و ... هنوز منتشر نشده است.

احمد اخوان مهدوی نیز دفتری مشتمل بر غزل های متعدد دارد که با استفاده از گویش گرگانی سروده شده و لحنی حماسی نیز دارد .

در این بین در ماه های اخیر اشعار سروده شده با گویش گرگانی که بر روی آنها آهنگ نیز قرار داده شده بسیار مورد توجه علاقمندان قرار گرفته است. به عنوان نمونه کمتر جوان گرگانی را می توان یافت که شعر و موسیقی " اوزان دم در سر دوئه ..." را در گوشی تلفن همراهش نداشته و به آن گوش فرا نداده باشد.

اما در حرکتی جالب و در نوروز 88 ، برای اولین بار ایرانیان از طریق شبکه سه شاهد پخش زنده ترانه ای با گویش گرگانی بودند. در خلال برنامه زنده " سی بهار " شبکه سه که صبح شنبه یک فروردین از مینودشت پخش میشد حسین طاهری خواننده گرگانی ترانه " مُشتلق " سروده حسین ضمیری را با گویش استرابادی اجرا کرد. طاهری روز قبل از آن نیز در برنامه بهار نارنج شبکه استانی ترانه مذکور را خوانده بود.

***

و کوتاه سخن با یادکردی از مرحوم دکتر صادق کیا استاد گرگانی دانشگاه تهران که در سال 1330 با اثر مهمش " واژه نامه گرگانی " نقش به سزایی در معرفی شاخصه زبانی مردم این دیار به ایرانیان داشت و نیز گرامیداشت تلاش های آنانی که به سهم خود در راستای حفظ این گویش کوشیده اند به خصوص فرهنگی پیشکسوت استاد صفایی شاعر گرگانی سرا متذکر می شویم ؛ با توجه به آنکه گویش گرگانی شاخصه فرهنگی و یکی از اسناد هویت این دیار با بی توجهی های صورت گرفته به آن در معرض نابودی قرار گرفته و در این بین نهادهای مسئول همچون فرهنگ و ارشاد ، میراث فرهنگی ، صدا و سیما ، شورای شهر و ... آن طور که باید و شاید به وظیفه خود در این راستا عمل نمی نمایند نیاز است گرگاندوستان به جهت حفظ میراث نیاکان استراباد با ساماندهی تشکلی در راستای صیانت از این گویش رو به زوال کوشیده تا نسل های آتی سرزمین ما نیز شنونده واژه های شیرین و بی بدیل گرگانی باشند. 

*- از طریق نشانی زیر " چارشنبه سوری " اثر نگارنده از مجموعه آماده انتشار " چمبلوک " را با گویش گرگانی بخوانید.

http://gorganma.persianblog.ir/post/86/