گرگان ما GORGAN

که گرگان ریشه در اسطوره دارد / هزاران نکته مستوره دارد

محرم گرگان و طوق بندان و عَلم کِشی ها
نویسنده : علی نصیبی - ساعت ۱٠:٠۳ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٤ دی ۱۳۸٧
 

سنتهای عزاداری امام حسین (ع) در طول تاریخ با آداب و سنن مردم هر دیار آمیخته شده و از این رو اگر در شیوه عزاداری ها در محرم دقیق شویم گاه درمی یابیم روش های عزاداری در چند شهر یا روستای مجاور نیز تفاوتهایی با هم دارد.

در گرگان ما نیز محرم با سنتهای خاص مردم این دیار از جمله راه اندازی دسته های چَک چَکی و چوبی، طوق بندان، اَشوری یا همان روضه خوانی ها، مراسم آب فُرات، پرده خوانی، چهل منبره و ... همراه بود که البته در گذر زمان برخی از این سنن جذاب بر افتاده است.

یکی از ویژگی های عزاداری در گرگان زمین حرکت عَلم ها در مقابل دستجات عزا به خصوص دسته های محلات قدیمی شهر است.

این علم ها که به نوعی سند هویت و نشانه هر محله گرگان قلمداد می شود هنگام رسیدن دسته به محل دیگری از شهر، وظیفه سلام دادن و عرض ادب به پیر تکیه  آن محل را برعهده دارد. از این رو علمدار که معمولا از جوانان ورزشکار محل است علم را چند بار به حالت تعظیم بالا و پایین می آورد.

گرگانی ها اعتقاد دارند طوق یا علم هر محل هرگز نباید رها شده و به زمین بیافتد زیرا زمین خوردن آن نشانه ای از مرگ یکی از بزرگان محله است.

محرم در گرگان

اسداالله معطوفی در کتاب ضرب المثلها و کنایات و باورهای مردم گرگان می نویسد: طوق یا علم که مشخصه دسته هر محل محسوب میشد عبارت بود از مجموعه تعدادی قپه ها و اشیا فلزی و پارچه های اهدایی که بر روی اسکلت چوبی و گاه فلزی نصب میشد و سپس در زمان حرکت دسته هر محله بر دوش جوانان قدرتمند به حرکت در می آمد. در زمان طوق بندان یا علم بستن، طوق هایی که در طول سال در تکایا و گاهی مسجد محل نگهداری میشد شستشو داده و آن را مرتب می نمودند. در این زمان کسانی که نذر یا حاجت داشتند پارچه های مختلف را به طوق می بستند.

گفته میشود در زمان رضاشاه به دلیل جلوگیری از بعضی مراسم عزاداری، عده ای برای نشان دادن مخالفت خود با ماموران دولتی، طوق را آغشته به خون غیر انسان می نمودند که در این حالت اظهار میشد طوق خون گریه کرده است.

لازم به ذکر است پس از برگزاری مراسم طوق بندان در نیمه دهه محرم  که با بستن شاخه طوق یا علم بر سر درب تکایا همراه است ،حرکت دسته های زنجیر زنی و سینه زنی محلات تاریخی شهر به دیگر محل های استراباد آغاز میشود.

البته دسته های هر محل شهر در زمان خاصی از محرم اقدام به حرکت از میدانگاهی محله به دیگر مناطق گرگان میکنند. در محلاتی نیز که دسته های مختلف حضور دارند بزرگان محل قبل از حرکت توافق لازم را انجام داده و سپس دسته یکی از محل ها به سراغ دیگری رفته و بعد مشترکا به حرکت اقدام میکنند.

براساس سنتی نانوشته و از سالیان دور دسته میرکریم روز چهارم، دسته قلعه کهنه یا گرگانجدید روز پنجم، دسته های نعلبندان و پاسرو و میخچه گران روز ششم، دسته های سرچشمه و سبزه مشهد و سرپیر و دباغان روز هفتم، دسته های میدان عباسعلی و دربنو و دوشنبه ای و شاهزاده (شازده) قاسم و آلوچه باغ روز هشتم به همراه علم شان از محل حود به سوی دیگر محلات شهر حرکت می کنند.

و در این بین چه لذت بخش است دمیدن روح تازه ای که محرم با حضور فرزندان گرگان در بافت تاریخی شهر ، بر پیکره محلات قدیمی استراباد دمیده میشود.